+381 (0)11 21 81 214, Pariska 16, 11000 Beograd
sekretar[at]flu.bg.ac.rs

Kabinet grafike Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu

Kolekcije su plodovi posvećenja i dobra slika učinka vere. U istoriji muzealizacije zaslužuju poziciju paradigme pamćenja.1

Kolekcije škola likovnih umetnosti su materijalne biografije pedagoških procesa umetničkog obrazovanja u najširem vidu. One su institucionalne organizacije sećanja kroz funduse individualnih poetika. Zbirke su prostori pamćenja, oblici postupnog, relativnog kreiranja, u ovom slučaju identiteta škole, pojavnosti, delatne prakse kao i ad infinitum potencijalnosti jer se uvek razvijaju, grade, traju.

Ideja o formiranju zbirki u okviru umetničkih škola razvila se iz neophodnih zbirki učila koje su obuhvatale: kopije i reprodukcije dela antike i evropskih majstora, slike, crteže, figure i atlase za predmet anatomija, gipsane odlivke, kasnije fotografije, slajdove… Uz zbirke učila pri školama formiraju se i kolekcije profesorskih i studentskih radova po ugledu na zbirke evropskih ateljea i umetničkih škola u kojima su se obrazovali naši umetnici. Prvi tragovi zbirki učila u Beogradu potiču iz prve slikarske škole Stevana Todorovića u kojoj besplatno pored crtanja i slikanja polaznike poučava i opštem-osnovnom obrazovanju-književnosti, muzičkoj i fizičkoj kulturi od 1857. do 1863. godine. Iz Autobiografije saznajemo da 1861. po povratku iz Beča Stevan Todorović školu crtanja premešta u hotel Srpska kruna. Prostrana soba pored sale ukrašena je studijama i slikama donetim sa putovanja. Spremio je platna, štafelaje, boje, učila. Kupljene su glider figura, žensko i muško… i gipsana anatomija po Mikelanđelu 2 ali posle 3 meseca neplaćanja kirije iznete su na licitaciju sa sve Todorovićevim studijama i slikama. Na Velikoj pijaci rasprodato je: 8 studija i slika skoro sav pribor i učila koje je doneo iz Beča.

Utopijska dirljivost u Todorovićevom konceptu škole ne nestaje ni u kasnijem razvoju vizuelnog obrazovanja. U građi o Umetničkoj školi Kirila Kutlika i kasnije Riste i Bete Vukanović koju je sakupio Lazar Trifunović nalazi se i predlog komisije Glavnog prosvetnog saveta iz 1911.godine o osnivanju Umetničko-zanatskog muzeja 3 u okviru škole.
Dve decenije aktivnosti Umetničke škole, uz konstantno osećanje privremenosti, praćene su bezuspešnim naporima da škola bude priznata kao državna institucija. Umetnička škola u koliziji sa novim, savremenim evropskim tokovima su osnove na kojima je izgrađena prva državna Akademija likovnih umetnosti.

Svi prethodni modeli formiranja umetničkog školovanja na našim prostorima zapravo su osnove modernog koncepta vizuelne edukacije koju donosi Akademija. Njenim nastankom uvodi se izučavanje novog oblika pismenosti –likovne/vizuelne pismenosti. Osnovana 1937. godine na disproporciji između opšteg društvenog i pojedinačnih potencijala, Akademija je počivala na iskustvima evropskih rešenja i njihovoj asimilaciji u likovnim izrazima osnivača.

U prvim godinama nakon osnivanja Akademija formira se i kolekcija. O tome nam, prevashodno, svedoče dela osnivača u Zbirci. Dobrovićev Autoportret škola traži i dobija za vreme rata, odmah nakon smrti umetnika, 1942.godine. Ratne godine i posleratna oskudica stopirali su razvoj Zbirke sve do 1948. godine kada Akademija dobija zbirku crteža i knjiga Uroša Predića. 23 crteža sa početka Predićevih studija i kasnije, među kojima se našao i jedan crtež Bete Vukanović i 20-tak knjiga pripale su Akademiji zahvaljujući angažmanu profesora IvanaTabakovića i Koste Hakmana 4.
Dolaskom Mihaila S. Petrova osniva se grafički odsek Akademije, a par godina kasnije, 1949/50. prof. Boško Karanović ustanovljava Kabinet grafike u kom se do danas čuvaju:
• učila-faksimili grafika velikih evropskih majstora. Faksimili su maksimalno egzaktne kopije koje verno podražavaju originale. Šezdeset i tri otiska skinuta su sa originalnih ploča. Naručeni su neposredno po osnivanju Kabineta, izrađeni su u Berlinu uz specijalne dozvole za potrebe visokoškolske institucije i svedoče o edukativnom segmentu rada Kabineta. Sačuvani faksimili obuhvataju radove evropskih majstora u periodu od HV do kraja XVIII veka
• crteži Uroša Predića -Uroš Predić je 1948. godine tadašnjoj Akademiji likovnih umetnosti i njenim studentima poklonio svoje najranije studentske crteže iz osme decenije devetnaestog veka i pripremne studije za slike iz dvadesetih i tridesetih godina dvadesetog veka. Imajući u vidu značaj uzora i posvećenog rada, kao i neophodnosti nastavnih sredstava, koja su u oskudnim uslovima nakon Drugog svetskog rata, na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu nedostajala, Predić je odabrao one crteže i studije za koje je smatrao da će u najvećoj meri tadašnjim studentima ublažiti ovaj problem i pomoći im u njihovom stvaralačkom razvoju.

U ove radove su utkani različiti nivoi tumačenja kroz koje se istovremeno prati umetnikov razvoj i uticaj tadašnjih akademskih tokova na njega, ali i stanje društva i obrazovanja u uslovima nakon Drugog svetskog rata.
• zbirka grafika iz Svetogorskih manastira Hilandar, Simono-Petra i kelije Sv.Ilija uglavnom bakroreza koji su štampani u Beču, Moskvi, Karlovcu, Veneciji, Atini i drugim gradovima. Grafike su tokom 1990-ih otiskivali majstor štampe Branislav Ješić i kustos Kabineta grafike FLU Rodoljub Karanović.
• radovi na papiru (crteži i grafike) svih profesora Akademije,
• gostujućih profesora i stranih studenata,
• svih studenata Akademije i kasnije Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu
Kolekcija Kabineta ne prati samo razvoj nastavnih procesa na grafičkom odseku, ova tematska zbirka jedna od najreferentnijih kolekcija srpske grafike koja se kontinuirano uvećava. Zbirka danas baštini preko 150.000 grafičkih listova. Ona je svojevrsna mnemonička struktura ne samo Fakulteta, već celokupne moderne grafike koja i sada uspostavlja kriterijume reprezentativnosti.

Kabinet grafike nalazi se u zgradi Grafičkog odseka Faklulteta, u ul.Mila Milunovića 1 na Topčideru.
Email: kabinetgrafikeflu@gmail.com
kabinetgrafikeflu@bg.ac.rs

Literatura:
Grafika Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu, katalog izložbe povodom 40 godina FLU, Umetnički paviljon Cvijeta Zuzorić, Beograd, 1978.
———————————————————————————————————————————————-
1. D.Bulatović, Obećanje i opoštaj, Ars Memorativa i Prostor umetnosti, Istorija umetnosti, br.1-2, Novi Sad, 2002.
2. Stevan Todorović Autobiografija, Opis moga života od rođenja 1832. do moje 89 godine, predgovor Z. Simić Milovanović, Novi Sad 1951.
3. Lazar Trifunović, Srpska crtačko slikarska i umetnička zanatska škola u Beogradu (1885-1914) str.257: Član 26: Umetničko zanatski muzej-Kao zbirku osobite vrste škola ima svoj muzej, koji će nositi ime: umetničko zanatski muzej. Tim muzejom upravlja profesor ove škole, koga odredi Ministar prosvete. Propratni izveštaj komisije koja je izradila Projekat zakona o Zanatskoj i zanatsko umetničkoj školi.
4. Miodrag Jovanović, Uroš Predić, Galerija Matice srpske, Novi Sad, 1998, str. 31. 1955. godine testamentom Uroša Predića, Akademiji su prepisana još četiri njegova dela i 40 stručnih knjiga na domaćem i stranim jezicima Slika Studija Monaškog Iskušenika zauvek je izgubljena, a slike Poeta sa riđom bradom, Vuka Bešević i Pogled na baštu u jesen čuvaju se u dekanatu, u zgradi u Pariskoj ulici.